O'zbekistondagi IT kompaniyalar: to'g'ri ijrochini qanday tanlash kerak
O'zbekistonda IT kompaniyani qanday tanlash: bozordagi kompaniya turlari, shartnomadan oldingi tekshiruvlar, xavf belgilari va takliflarni solishtirish usuli.
"O'zbekistondagi IT kompaniyalar" deb qidirsangiz, natijalarda bir-biriga umuman o'xshamaydigan ijrochilar yonma-yon chiqadi: ofis kompyuterlariga xizmat ko'rsatadigan firma, 1C integratori, mobil ilovalar yaratadigan studiya va yakka frilanser. Ularning barchasi IT bilan shug'ullanadi va har biri o'z ishini yaxshi bilishi mumkin, lekin sizning vazifangizga ulardan faqat bir-ikkitasi mos keladi. Ushbu qo'llanma IT kompaniyani qanday tanlashga bag'ishlangan va hech bir ijrochini reklama qilmaydi. Unda bozordagi kompaniya turlari, ehtiyojni to'g'ri turga moslash, shartnomadan oldingi tekshiruvlar, xavf belgilari, birinchi suhbat uchun savollar va ikki taklifni solishtirish usuli ko'rib chiqiladi. Biz ham shu bozorning bir qismimiz, shuning uchun o'zimiz haqimizda faqat oxirida, bitta xatboshida gapiramiz. Qolgan hamma narsa istalgan ijrochiga, jumladan bizga ham tegishli.
"IT kompaniya" — bitta nom ostida olti xil biznes
Bu atama shunchalik keng qo'llaniladiki, o'z-o'zidan deyarli hech narsani anglatmaydi. Tanlovni kompaniyaning nomi yoki saytidagi xizmatlar ro'yxatidan emas, uning asosiy ishidan boshlang — ya'ni jamoaning ko'p qismi har kuni aslida nima bilan band ekanidan.
| Kompaniya turi | Asosiy ishi | Qachon mos keladi | Nimani tekshirish kerak |
|---|---|---|---|
| IT autsorsing va texnik yordam (helpdesk) | Kompyuterlar, tarmoq, serverlar, pochta, xodimlarga yordam | Ofis infratuzilmasiga doimiy xizmat kerak | Javob berish vaqti, parollar va administrator akkauntlari kimda saqlanishi |
| 1C integratori | 1C konfiguratsiyalarini joriy etish, moslashtirish va ularga xizmat ko'rsatish | Buxgalteriya, ombor yoki ish haqi hisobi 1C'da yuritiladi | Konfiguratsiyaga kiritilgan o'zgarishlar hujjatlashtiriladimi, yangilanishlar qanday o'rnatiladi |
| Mahsulot studiyasi | Yangi raqamli mahsulot yoki MVP: dizayn, prototip, tez sinov | G'oya bor va uni real foydalanuvchilarda tez sinab ko'rish kerak | MVP'dan keyin kim qo'llab-quvvatlaydi, kod keyingi bosqichga yaroqlimi |
| Dasturiy ta'minot ishlab chiqish kompaniyasi | Buyurtma asosida veb, mobil va ichki tizimlar, integratsiyalar | Tayyor dastur jarayonga mos kelmaydi yoki tizimlarni bog'lash kerak | Kod va akkauntlar kimga tegishli, loyihada aynan kim ishlaydi |
| Konsalting kompaniyasi | Audit, IT strategiyasi, texnologiya va ijrochi tanlash | Nimani yaratish, sotib olish yoki saqlab qolish kerakligi hali aniq emas | Tavsiyalar o'zi sotadigan xizmatlarga bog'lanib qolmaganmi |
| Frilanser | Bitta mutaxassis, odatda bitta texnologiya | Kichik, aniq chegaralangan vazifa va natijani tekshira oladigan odamingiz bor | U kasal bo'lib qolsa yoki boshqa loyihaga o'tib ketsa, nima bo'ladi |
Alohida guruh — tayyor dasturlarni (CRM, ERP, bulutli xizmatlar) sotadigan va sozlaydigan rasmiy hamkorlar. Ular 1C integratorlariga o'xshab ishlaydi, faqat boshqa platformalar bilan. Tabiiyki, ularning tavsiyalari o'zlari sotadigan mahsulotga asoslanadi.
Ko'p kompaniyalar bir nechta turni birlashtiradi: dastur yaratuvchi kompaniya konsalting xizmatini ham ko'rsatadi, autsorsing firmasi esa ba'zan sayt ham yaratadi. Bu odatiy hol, lekin qaysi yo'nalish asosiy ekanini bilish kerak. Kichik jamoa ro'yxatdagi hamma narsani "qila olamiz" desa, ehtimol ulardan faqat bittasini chuqur biladi, qolganlarini esa sizning loyihangizda o'rganadi.
Ehtiyojingizni kompaniya turiga moslang
Eng qimmat xato — noto'g'ri turdagi kompaniyaga murojaat qilish. Har bir ijrochi muammoga o'zi sotadigan narsa orqali qaraydi: 1C integratori yechimni 1C'da ko'radi, dastur yaratuvchi kompaniya yangi tizim yozishni taklif qiladi, autsorsing firmasi esa yangi server o'rnatishni. Ularning hech biri yolg'on gapirmayapti, shunchaki har biri o'zi yaxshi biladigan vosita bilan ishlaydi. Shuning uchun murojaat qilishdan oldin yechimni emas, muammoni yozib chiqing.
- Ofisda kompyuter, printer, tarmoq yoki pochta bilan muammo — IT autsorsing yoki texnik yordam xizmati. Bu vazifa uchun dastur yaratuvchi kompaniya kerak emas.
- Buxgalteriya, ombor va hisobotlar — agar hisob allaqachon 1C'da yuritilsa, avval 1C integratori bilan gaplashing. Ishlab turgan hisob tizimini almashtirish uni boshqa tizimlarga ulashdan deyarli har doim qimmatroq.
- Tayyor dastur jarayoningizga mos kelmaydi yoki bir nechta tizim o'zaro ma'lumot almashishi kerak — buyurtma asosida dasturiy ta'minot yaratadigan kompaniya.
- Yangi raqamli mahsulot g'oyasi — mahsulot studiyasi yoki mahsulot tajribasi bor ishlab chiqish kompaniyasi. Muhimi, birinchi versiyadan keyin ham kod ustida ishlashni davom ettira oladigan jamoani tanlang.
- Nima kerakligini o'zingiz ham aniq bilmaysiz yoki ikki taklif bir-biridan bir necha barobar farq qiladi — avval konsalting. Audit yoki mustaqil ikkinchi fikr byudjetning katta qismi nimaga sarflanishini aniqlab beradi, shuning uchun u ishlab chiqishdan oldin keladi.
- Kichik va aniq vazifa — bitta lending sahifa, bitta hisobot, bitta skript. Natijani tekshira oladigan odamingiz bo'lsa, frilanser ham yetarli bo'lishi mumkin.
Vazifa bir nechta turga to'g'ri kelsa — masalan, kuryerlar uchun mobil ilova 1C'dagi ombor qoldig'ini ko'rsatishi kerak bo'lsa — ikki tizim tutashgan joy, ya'ni integratsiya uchun kim javob berishini oldindan belgilang. Aks holda har bir ijrochi integratsiyani ikkinchisining ishi deb hisoblaydi va loyiha aynan shu joyda to'xtab qoladi.
Shartnomadan oldin nimani tekshirish kerak
Quyidagi tekshiruvlarning aksariyati bir-ikki kun vaqt oladi va texnik bilim talab qilmaydi. Ularni shartnomani imzolashdan oldin qiling: keyin bu ma'lumotni olish ancha qiyinlashadi, qarorni o'zgartirish esa qimmatga tushadi. Portfolioni o'n daqiqada qanday tekshirishni veb-ishlab chiqish kompaniyasini tanlash bo'yicha qo'llanmada batafsil yozganmiz.
| Nima tekshiriladi | Qanday tekshiriladi | Yaxshi belgi |
|---|---|---|
| Portfolio | Ishlab turgan saytlarni oching, ilovalarni do'kondan yuklab oling, qaysi qismini aynan ular qilganini so'rang | Loyihalar hozir ham ishlaydi, ijrochi o'z hissasini aniq ayta oladi |
| Yuridik shaxs | Shartnomadagi kompaniya nomi va STIR'ni ochiq davlat reyestrlarida tekshiring | Shartnoma tuzadigan va hisob-faktura yozadigan tashkilot bir xil |
| IT Park rezidentligi | Ijrochi rezident ekanini aytsa, tasdiqlovchi hujjatni so'rang yoki IT Park'ning rasmiy manbalarida tekshiring | Aytilgan maqom hujjat bilan tasdiqlanadi |
| Kod va akkauntlar | Repozitoriy, hosting, domen va analitika kimning nomiga ochilishini so'rang | Hammasi birinchi kundan kompaniyangiz nomida |
| Baho | Taxminlar, istisnolar va bosqichlar yozilganini tekshiring | Nima kirmagani ham kirgani kabi aniq yozilgan |
| Qo'llab-quvvatlash | Javob berish vaqti, qamrov va hisob-kitob tartibini yozma ravishda so'rang | Bu shartlar shartnomaga kiritiladi |
| Hujjatlar tili | Texnik hujjatlar, interfeys matnlari va shartnoma qaysi tilda bo'lishini aniqlang | Jamoangiz erkin o'qiy oladigan tilda |
| Jamoa | Loyihada ishlaydigan odamlar bilan uchrashuv so'rang | Sotuv menejeri emas, ishni bajaradigan muhandis gapiradi |
IT Park rezidentligi — huquqiy va soliq maqomi, sifat belgisi emas. U ijrochining soliq rejimiga, demak hisob-fakturangizdagi soliqlarga ham ta'sir qilishi mumkin, lekin kod sifati, muddatlar yoki qo'llab-quvvatlash haqida hech narsa demaydi. Ijrochi bu maqomni tilga olsa, uni ham boshqa har qanday da'vo kabi hujjat bilan tekshiring, bu siz uchun qanchalik muhimligini esa buxgalteringiz bilan aniqlang.
Hujjatlar tili ko'pincha e'tibordan chetda qoladi. Jamoangiz asosan o'zbek tilida ishlasa-yu, hujjatlar faqat rus yoki ingliz tilida yozilsa, yangi xodimni o'qitish yoki tizimni boshqa ijrochiga topshirish keyinchalik qimmatga tushadi. Tilni shartnomada belgilang.
Shartnomada nima yozilishi kerak
- Intellektual mulk huquqlari. Manba kod, dizayn fayllari va hujjatlarga bo'lgan huquqlar to'lovdan keyin sizga o'tishi aniq yozilsin, "foydalanish huquqi" kabi noaniq ibora bilan cheklanmasin.
- Bosqichlar va qabul qilish. Har bir bosqichning natijasi va uni qabul qilish mezonlari: natija nimaga qarab "tayyor" hisoblanadi.
- Bosqichlarga bog'langan to'lovlar. Har bir to'lov aniq natijaga bog'lansin. Butun summani oldindan to'lash sizning emas, ijrochining xavfini kamaytiradi.
- O'zgarishlar tartibi. Hajm o'zgarishi qanday baholanadi, uni kim tasdiqlaydi va bu muddatga qanday ta'sir qiladi.
- Kafolat. Topshirilgan koddagi nuqsonlar qancha muddat davomida qo'shimcha to'lovsiz tuzatiladi.
- Maxfiylik va ma'lumotlar. Mijozlaringiz va xodimlaringizning shaxsiy ma'lumotlariga kim kira oladi va loyiha tugagach ular bilan nima qilinadi.
- Hamkorlikni tugatish va topshirish. Shartnoma muddatidan oldin bekor qilinsa, nima, qanday shaklda va qancha vaqtda topshiriladi: repozitoriy, kirish ma'lumotlari, hujjatlar, joylashtirish yo'riqnomasi.
Xavf belgilari
Quyidagilardan bittasi hali rad etish uchun asos emas, lekin ikki-uchtasi birga uchrasa, qarorni jiddiy qayta o'ylab ko'ring:
- Loyihangiz haqida birorta ham savol berilmasdan, bitta xabardan keyin aniq narx aytiladi.
- Portfolio faqat skrinshotlardan iborat, ochib ko'rish mumkin bo'lgan birorta loyiha yo'q va har bir savolga "maxfiylik shartnomasi bor" deb javob beriladi. Maxfiylik haqiqiy sabab bo'lishi mumkin, lekin bunday holatda ham ijrochi demo ko'rsata oladi yoki avvalgi mijozlaridan biri bilan bog'lab qo'ya oladi.
- Domen, hosting yoki repozitoriy ijrochi nomiga ochiladi, sizga esa ularni "loyiha tugagach" topshirish va'da qilinadi.
- Butun summa yoki uning katta qismi ish boshlanishidan oldin talab qilinadi.
- Shartnoma "keyinroq" tuziladi, to'lov esa jismoniy shaxsning kartasiga so'raladi.
- Ishni bajaradigan muhandis bilan gaplashishning imkoni yo'q, butun muloqot faqat sotuv menejeri orqali boradi.
- Kichik jamoa bir-biriga aloqasi yo'q yo'nalishlarni — 1C, mobil ilova, ofis tarmog'i va sun'iy intellektni — bir vaqtda "bemalol" qilishini aytadi.
- Biroz savdolashsangiz, hajm o'zgarmasa ham narx darhol tushadi yoki muddat qisqaradi. Demak, birinchi raqam hisob-kitobga asoslanmagan.
- Qo'llab-quvvatlash haqidagi savolga aniq shartlar o'rniga "muammo bo'lmaydi" degan javob beriladi.
Birinchi suhbatda beriladigan savollar
Birinchi suhbatning maqsadi narxni bilish emas, ijrochi qanday fikrlashini ko'rish. Quyidagi savollarni bering va javoblar mazmuniga ham, ijrochi sizga qanday qarshi savollar berishiga ham e'tibor qarating:
- Kompaniyangizning asosiy yo'nalishi qaysi va jamoaning ko'p qismi har kuni nima bilan band?
- Bizning vazifamizga o'xshash qanday loyihalarni bajargansiz va ularni ochib ko'rsata olasizmi?
- Loyihamizda aynan kim ishlaydi va o'sha odam band bo'lib qolsa, uning o'rnini kim bosadi?
- Aniq baho berish uchun sizga qanday ma'lumot kerak va dastlabki tahlil qanday o'tadi?
- Kod qayerda saqlanadi, hosting va domen kimning nomida bo'ladi?
- Ish qanday bosqichlarga bo'linadi va har bir bosqich oxirida biz nimani ko'ramiz?
- Hujjatlar, interfeys matnlari va shartnoma qaysi tilda bo'ladi?
- Ishga tushgandan keyin qo'llab-quvvatlash nimalarni qamrab oladi va murojaatga qancha vaqtda javob berasiz?
- Loyihamizdagi eng katta xavf nimada deb o'ylaysiz?
Oxirgi savolga "hech qanday xavf yo'q" degan javob — eng yomon javob. Tajribali jamoa odatda integratsiyalar, mavjud ma'lumotlar yoki uchinchi tomonlardan olinadigan ruxsatlarni tilga oladi va ularni qanday tekshirishni taklif qiladi. Sizga savol bermaydigan ijrochi esa loyihangizni emas, o'zi bilgan shablonni narxlayotgan bo'lishi mumkin.
Ikki taklifni qanday solishtirish kerak
Ikki taklif bir-biridan bir necha barobar farq qilishi odatiy hol va bu kimdir aldayapti degani emas. Ko'pincha ular aslida boshqa-boshqa ishni narxlagan bo'ladi. Malakali mahalliy jamoalarning stavkalari kamdan-kam keskin farq qiladi; farqning asosiy qismi mehnat hajmidan va nima hisobga olinganidan kelib chiqadi. Shuning uchun yakuniy summalarni emas, quyidagilarni solishtiring:
| Jihat | Nimaga qarash kerak | Farq odatda nimani anglatadi |
|---|---|---|
| Hajm | Ikkala taklifdagi funksiyalarni yonma-yon qo'ying | Birida bor, ikkinchisida yo'q qatorlar — farqning asosiy sababi |
| Istisnolar | Dizayn, sinov, ma'lumotlarni ko'chirish, tarjima va joriy etish kiritilganmi | Arzonrog'i ko'pincha shularni hisobga olmagan |
| Taxminlar | Integratsiyalar va mavjud ma'lumotlar haqida nima deb taxmin qilingan | Yozilmagan taxmin keyinroq qo'shimcha to'lov bo'lib qaytadi |
| Narxlash modeli | Qat'iy narxmi yoki sarflangan vaqt bo'yicha to'lovmi, bosqichlar bormi | Qat'iy narxda ijrochi o'z xavfini narxga qo'shib qo'ygan bo'ladi |
| Muddat va jamoa | Kim, necha kishi va qancha vaqt ishlaydi | Juda qisqa muddat ko'pincha kichikroq hajmni anglatadi |
| Ishga tushgandan keyin | Hosting, litsenziyalar, qo'llab-quvvatlash | Bir martalik narx arzon, yillik xarajat esa qimmat bo'lishi mumkin |
Solishtirishni osonlashtirish uchun ikkala ijrochiga bir xil yozma topshiriq bering va bahoni bir xil shaklda — bosqichlar, taxminlar va istisnolar bilan — so'rang. Ijrochilardan biri shunday shaklda baho bera olmasa, bu ham o'ziga xos javob. Farq baribir tushunarsiz qolsa, arzonroq taklifda ko'rinmagan har bir modda haqida ijrochining o'zidan so'rang: "Bu narxga kiradimi?" degan savolga berilgan yozma javoblar ikki taklifni bir xil asosga keltiradi. Narx aslida nimadan shakllanishini dasturiy ta'minot narxi haqidagi maqolamizda batafsil yozganmiz.
Agar shundan keyin ham ikki ijrochi teng ko'rinsa, sizga yaxshiroq savollar berganini tanlang. "Buni hali bilmaymiz, mana qanday aniqlaymiz" deydigan jamoa hamma narsaga ikkilanmay javob beradigan jamoadan ishonchliroq.
BITS Technology qaysi turga kiradi
BITS Technology — 2020-yildan beri Toshkentda ishlayotgan IT kompaniya. Birinchi jadvalda biz dasturiy ta'minot ishlab chiqish va konsalting qatorlariga to'g'ri kelamiz: veb, mobil, sun'iy intellekt va korporativ yechimlar yaratamiz hamda arxitektura, avtomatlashtirish va texnologiya tanlash bo'yicha maslahat beramiz. IT konsalting doirasida ijrochi tanlashga yordam beramiz va boshqa kompaniyaning taklifini tekshiramiz — rejani keyin kim amalga oshirishidan qat'i nazar. Barcha yo'nalishlarimiz xizmatlar sahifasida keltirilgan. Yuqoridagi savollarni bizga ham bering: biz bilan bog'laning, tanishuv suhbatidan keyin hajm, muddat va narx ko'rsatilgan taklif yuboramiz.
